ΤΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ ΕΝΟΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΟΥ

JORDAN B. PETERSON

-Εκδόσεις Key Books-

Το εν λόγω κείμενο είναι γραμμένο από τον Καναδό κλινικό ψυχολόγο και καθηγητή ψυχολογίας Jordan B. Peterson. Το πρώτο μέρος με τίτλο «Ταυτότητα», το έχει συγγράψει μαζί με τον Jonathan Pageau και ασχολείται κυρίως με τις πολλαπλές ταυτότητες που εμφανίζουν άτομα στην κοινωνία κατατμίζοντάς την σε πολλά μικρά κλάσματα ασυνεννοησίας εν τέλει, και την δύναμη που παίρνει ένα κράτος για να γίνει πανίσχυρο (Κράτος Λεβιάθαν) από την ανάγκη των περιθωριακών ομάδων που έχουν ανάγκη να αναγνωριστούν από αυτό. Μετά προβάλουν υποδιαιρέσεις αυτών των ομάδων που αναζητούν κι αυτές αναγνώριση ως κάτι ξεχωριστό. Ως εδώ καλά, όμως από την αρχή βλέπουμε μια εμμονή με το Pride και τις συγκεκριμένες ταυτότητες που συνεχώς αυξάνονται και μια εμμονή με Βιβλικά και θρησκευτικά κείμενα, εκφράσεις όπως, «για μια νέα Ιερουσαλήμ», «που κατέρχεται από τον ίδιο τον Ουρανό», «Γη της Επαγγελίας», «Εδέμ», «Αιώνιο Ουρανό», «με την αβρααμική πίστη», «αναρριχόμαστε στην Κλίμακα του Ιακώβ» που θυμίζουν μπροσούρα αίρεσης.

Στο σημείο αυτό θα τολμούσαμε να πούμε πως το κείμενο δεν είναι επιστημονικό, αλλά ένα ιδεολογικό κείμενο, το λέει άλλωστε κι ο ίδιος ο συγγραφέας μάλιστα, όταν προκρίνει τον τίτλο «Το Μανιφέστο Ενός Συντηρητικού», κάνοντας προς τιμήν του ξεκάθαρο από την αρχή πως πρόκειται για ένα ιδεολογικό κείμενο κι όχι ένα επιστημονικό. Στόχος του δεν είναι η αναζήτηση της αλήθειας μέσω της επιστήμης, αλλά χρησιμοποιώντας μέρη αυτής να αποδείξει το σωστό της πίστης του. Της πίστης ενός συντηρητικού, που θέλει να μείνουν σταθερά όσα «μας κληροδότησαν οι πρόγονοί μας».

Το δεύτερο μέρος με τίτλο «Ένα Συντηρητικό Μανιφέστο», αναφέρεται στην βαθιά κρίση νοήματος που πλήττει… τους κυρίαρχους πολίτες της Δύσης σήμερα, συνεχίζει στο ίδιο μοτίβο, περισσότερο ιδεολογικό, παραθέτοντας κάποιες προτάσεις, ταπεινοφροσύνη, ελευθερία, αξία, ευθύνη, ενότητα, όμως σε όλες υπάρχει το αλλά, που πάντα αλλοιώνει το νόημα της πρότασης. Ουσιαστικά δεν κομίζει κάτι καινούργιο και με αυτό το μέρος, παρά αναδιατυπώνει τις αξίες του συντηρητισμού. Νομίζουμε πως η γνήσια αγάπη των Ευαγγελίων και η ανοχή προς τους άλλους θα ήταν ένα πρώτο βήμα να κατανοήσουμε τον άλλον και να αμβλύνουμε την κρίση νοήματος που υπάρχει πράγματι στις μέρες μας, ίσως από τις αναγνώσεις που δίνει ο δέκτης στον πομπό.

Στη συνέχεια του βιβλίου υπάρχουν δυο παραρτήματα, το πρώτο «Σχετικά Με τη Φτώχεια», που ούτε λίγο ούτε πολύ την παρουσιάζει ως φυσικό φαινόμενο. Και όπως και νωρίτερα, ενώ ψέγει τους αναρχικούς για τη διάλυση του κράτους, κι ο ίδιος προς εκεί οδεύει με το κράτος που στη βιβλιογραφία εμφανίζεται ως νυχτοφύλακας, ίσα για να υπερασπίζεται την ελευθερία της οικονομίας, που θα είναι το μόνο ελεύθερο τελικά σε μια ζούγκλα που ο άριστος θα βγαίνει στην επιφάνεια. Στο δεύτερο παράρτημα «Για Την προσωπική ευθύνη», αφού κινδυνολογεί λίγο για την ανωμαλία του ηθικού σχετικισμού, της πολιτιστικής διάλυσης, της φιλοσοφικής άγνοιας και της προσωπικής σύγχυσης, προτείνει το αντίδοτο. Τον μόχθο, τους σταθερούς, σώνει και καλά γάμους, τις αξιοθαύμαστες οικογένειες κ.τ.λ.

Τέλος έρχεται η ομιλία του συγγραφέα, που επαναλαμβάνει όσα προανέφερε, και διακρίνουμε στα λόγια του έναν λαοπλάνο, που μπορεί να επηρεάσει τα πλήθη, με το πάθος, την πίστη του και τις προτάσεις του για τις πατροπαράδοτες αξίες που δεν πρέπει να μεταβληθούνε ποτέ. Όταν όμως είσαι τόσο πιστός, πώς μπορείς να ακούσεις τις διαφορετικές φωνές, μπορεί να γίνει ένας ειλικρινής διάλογος! Μήπως είναι και η πίστη, η κάθε πίστη, μια επιπλέον αιτία στην κρίση νοήματος;

Δυστυχώς για τους συντηρητικούς της κάθε εποχής, όσο σθεναρά και να αντισταθούν είναι βέβαιο ότι θα ηττηθούν από το νέο, αυτό συμβαίνει στην κάθε εποχή που έρχεται με ταχύτητα, με καινοτομίες, με νέες ιδέες, που αντικατοπτρίζουν το παρόν. Ειδικά στις μέρες μας που η τεχνολογία και η κλιματική αλλαγή έρχονται με γεωμετρική πρόοδο θα σαρώσουν τα πάντα στο διάβα τους, σκουπίζοντας τον κόσμο που ζούμε. Άλλωστε ο συντηρητικός του χθες, έψεγε τον κόσμο του σήμερα, άρα και τους συντηρητικούς του, όπως ο συντηρητικός του σήμερα, ψέγει τον κόσμο του μέλλοντος μαζί με τους συντηρητικούς του αύριο. Πραγματικά κατανοώ τον φόβο που νιώθουν άνθρωποι, κυρίως μεγαλύτερης ηλικίας, αυτό συμβαίνει σε κάθε εποχή, που βλέπουν τον κόσμο που γνώριζαν και ζούσαν να αλλάζει και να γίνεται ασήκωτος για αυτούς, ακόμα κι εγώ παρασύρομαι ενίοτε από αυτό το συναίσθημα, ειδικά σε περιόδους που η σελίδα γυρίζει. Είναι ο φόβος που τους συντηρητικοποιεί τους περισσότερους, όπως και τον συγγραφέα φαντάζομαι, δεν κρίνω αν ο νέος κόσμος θα είναι καλύτερος, μπορεί και όχι. Όμως σε κάθε εποχή εμφανίζονται κι άνθρωποι που εκμεταλλεύονται τον φόβο αυτό και ζητούν από τους συντηρητικούς να φορέσουν ωτασπίδες και να στυλώσουν τα πόδια, αντί να γίνουν πιο προσαρμοστικοί και πιο ανεκτικοί, χωρίς βέβαια να προδώσουν τα πιστεύω τους.

Κλείνοντας θα μπορούσαμε να πούμε πως το μανιφέστο του Peterson έχει θετικά σημεία ως προς το θέμα του εντοπισμού των πολλαπλών ταυτοτήτων, αλλά και της άκρατης ενίσχυσης του κράτους σε τομείς που ίσως είναι γκρίζες ζώνες το να επεμβαίνει. Επίσης είναι θετικό ως προς το να αποκτήσουμε γνώση για τους φόβους και το πώς σκέφτεται ένας συντηρητικός σήμερα, αλλά και να καταλάβουμε πως η παγκόσμια κατάσταση επηρεάζει συντηρητικούς και μη ανθρώπους, και στον σύγχρονο κόσμο πολλές φορές ψηφίζονται κενοί και γραφικοί άνθρωποι, διαφορετικών αποχρώσεων που δεν έχουν να πουν τίποτα. Τέλος είναι σίγουρα ένα θετικό εγχειρίδιο για τους ίδιους τους συντηρητικούς.

Ε.Φ.Β.