The Devils (1971)

Σκηνοθεσία: Ken Russell

Παίζουν: Oliver Reed, Vanessa Redgrave

Who said nuns have no fun?

Ο Βρετανός Ken Russell ήταν ένας ιδιαίτερος, ιδιοσυγκρασιακός σκηνοθέτης. Οι πιο γνωστές ταινίες της φιλμογραφίας του -ειδικά των 70s- είναι φαντασμαγορίες οπερατικής υπερβολής, με χαρακτηριστικό παράδειγμα, τη  μεταφορά του Tommy των Who, ο ορισμός της extravaganza.

Το Devils βασίζεται στο ομότιτλο θεατρικό έργο του John Whiting και στο The Devils of Loudun του Aldous Huxley, και τα δύο εμπνευσμένα από πραγματικά γεγονότα που συνέβησαν στη γαλλική πόλη Λουντέν, το 1634, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Λουδοβίκου ΙΓ.

Κεντρικό πρόσωπο είναι ο Urbain Grandier, ένας χαρισματικός, μορφωμένος και ιδιαίτερα δημοφιλής ιερέας, ο οποίος συγκρούεται με την πολιτική και θρησκευτική εξουσία της εποχής. Η ανεξαρτησία του, η επιρροή του στον πληθυσμό και η προσωπική του ζωή τον καθιστούν επικίνδυνο για όσους επιθυμούν να ελέγχουν την πόλη.

Η κατάσταση περιπλέκεται όταν μια ομάδα μοναχών σε ένα τοπικό μοναστήρι παρουσιάζει συμπτώματα μαζικής υστερίας και υποτίθεται ότι έχει καταληφθεί από δαιμονικές δυνάμεις. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ηγουμένη Jeanne des Anges, η οποία κατηγορεί τον Grandier για μαγεία και δαιμονική επιρροή.

Αυτό που ξεκινά ως μια υπόθεση θρησκευτικής υστερίας μετατρέπεται σταδιακά σε μια οργανωμένη πολιτική και δικαστική δίωξη.

Διαβόητο φιλμ στην εποχή του, υπέστη αμέτρητες περικοπές, χαρακτηρίστηκε πορνογραφία, ενώ αρκετοί κριτικοί το απέρριψαν. Σύμφωνα με τον Russell, το Devils δεν είναι μια θρησκευτική ταινία, αλλά πολιτική με θέμα τη λογοκρισία και την πλύση εγκεφάλου. Κωμικοτραγική ειρωνεία η λογοκρισία που δέχθηκε το φιλμ…

55 χρόνια μετά, το Devils επιστρέφει στις αίθουσες αποκατεστημένο, σύμφωνα με το όραμα του σκηνοθέτη. Τι έχει να μας πει σήμερα; Άντεξε στο πέρασμα του χρόνου; Δεν υπάρχει εύκολη απάντηση.

Η ταινία έχει αναμφισβήτες αρετές· και το τελευταίο cent της παραγωγής έπιασε τόσο, εκπληκτικό art design. Τα σκηνικά και τα κοστούμια είναι αξιοθαύμαστα, ειδικά τα πρώτα. Η αισθητική του φιλμ είναι ένα καλειδοσκόπιο μπαρόκ υπερβολής, εξπρεσιονισμού, θρησκευτικής εικονογραφίας και σουρεαλιστικού θεάματος. Ειδικά το μοναστήρι δε θυμίζει με τίποτα ταινία εποχής, αλλά σκηνικό από το Clockwork Orange. Κάτι ανάμεσα σε λευκό κελί και εργαστήριο ψυχολογικών πειραμάτων, ένας αποστειρωμένος εφιάλτης.

Υπάρχουν εξαιρετικά κάδρα και πλάνα στην ταινία, στημένα σαν πίνακες. Ρευστή κίνηση της κάμερας, εξαιρετικά χορογραφημένη. Σε πολλές σκηνές, η mise-en-scène είναι δομημένη σεμιναριακά. Η αφήγηση του Russell είναι ντελιαριακή· ένα οπτικοακουστικό παραλήρημα, το οποίο κορυφώνεται στη σεκάνς του οργίου. Η υπερβολή για χάρη της υπερβολής είναι σκόπιμη, όμως αποδυναμώνει δραματουργικά την ιστορία και κουράζει.

Υποκριτικά, όλοι σχεδόν οι χαρακτήρες ακροβατούν πάνω κι ανάμεσα στα όρια του overacting και της θεατρικής ερμηνείας. Ο Reed είναι επιβλητικός, και οι σιωπηλές στιγμές του ξεχωρίζουν. Η Redgrave δίνει μια γενναία ερμηνεία (ειδικά αν σκεφτούμε την εποχή), η οποία πολλές φορές διολισθαίνει στην καρικατούρα. Αρκετοί από τους δεύτερους χαρακτήρες, μοιάζουν με κακοί από cartoon. Κάποιες σποραδικές πινελιές χιούμορ αλαφραίνουν την πομπώδη σοβαροφάνεια.

Είναι επίκαιρο το Devils το 2026; Ως προς το μήνυμα του ναι· τη διαφθορά της εξουσίας, την κατασκευή «διαβόλων» για τη χειραγώγηση των μαζών, τον πολιτικό και θρησκευτικό φανατισμό, την καταπίεση της σεξουαλικότητας. Ως προς το θέαμα; Με τα σημερινά δεδομένα, οι ακρότητες του φιλμ είναι ξεπερασμένες.  Ο στόμφος κι η εκζήτηση του το κάνουν να μοιάζει παρωδία σε αρκετές σκηνές. Το επιτηδευμένα κακόηχο score και το ηχητικό χάος από φωνές είναι ενοχλητικά.

Θέλω να είμαι δίκαιος· το Devils είναι κομμάτι της εποχής του. Τολμηρό, μαξιμαλιστικό, πληθωρικό για το 1971. Ο σχεδιασμό παραγωγής του Derek Jarman και το όραμα του Russell είναι ρηξικέλευθα για τη δεκαετία του 70.

Συνοψίζοντας, το Devils αξίζει το χρόνο σας. Όχι να το δείτε σαν μουσειακό έκθεμα, αλλά σαν εμβληματικό δείγμα κινηματογράφου μιας διαφορετικής, πιο δημιουργικής εποχής.

Από 12 Νοεμβρίου στους κινηματογράφους

Κώστας Ντούμας