Mr Nobody Against Putin

Σκηνοθεσία: David Borenstein & Pavel Talankin

Βραβευμένο με Όσκαρ ντοκιμαντέρ για το πως ο πόλεμος στην Ουκρανία επηρεάζει μια μικρή ρωσική πόλη.

Στο κέντρο της αφήγησης βρίσκεται ο Πάβελ Ταλάκιν, ένας σχολικός βιντεογράφος στο Καραμπάς, μια μικρή πόλη στη δυτική Ρωσία. Η ζωή του αλλάζει ριζικά μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, όταν το εκπαιδευτικό σύστημα μετατρέπεται σταδιακά σε εργαλείο κρατικής προπαγάνδας.

Ο ίδιος, αρχικά μέρος αυτού του μηχανισμού, αποφασίζει να χρησιμοποιήσει τη θέση του για να καταγράψει μυστικά την ιδεολογική «στράτευση» των μαθητών. Το αποτέλεσμα είναι ένα υλικό που λειτουργεί ταυτόχρονα ως προσωπικό ημερολόγιο και πολιτική καταγγελία. Η αρετή του ντοκιμαντέρ είναι ότι δείχνει πώς η προπαγάνδα δεν εμφανίζεται ως κάτι εξαιρετικό ή θεαματικό, αλλά ως κάτι μεταξύ ρουτίνας και γραφειοκρατείας. Μαθήματα, τελετές, σχολικές δραστηριότητες· όλα μετατρέπονται σταδιακά σε εργαλεία ιδεολογικής πειθάρχησης. Ο πόλεμος δεν ξεκινά στο πεδίο μάχης, αλλά μέσα στην εκπαίδευση.

Κινηματογραφικά, το ντοκιμαντέρ είναι φτωχό· λογικό καθώς είναι ένα παζλ από ερασιτεχνικά πλάνα. Υποτυπώδες μοντάζ με κακό ρυθμό, ενώ και ο Ταλάκιν δεν είναι ο καλύτερος αφηγητής. Αν ξεπεράσει κάποιος αυτά, θα δει κάτι που έχει ενδιαφέρον· τον αντίκτυπο του πολέμου στη Ρωσία. Υπάρχουν εξαιρετικές στιγμές στο Mr Nobody Against Putin, οπώς αυτές με το δάσκαλο ιστορίας, που προπαγανδίζει το καθεστώς ή το διαγωνισμό ρίψης χειροβομβίδας για μαθητές.

Πέρα από την ένδεια κινηματογραφικής αισθητικής, τα ελαττώματα του ντοκιμαντέρ είναι δύο. Καλυπτεί ένα πολύ στενό γεωπολιτικό πλαίσιο, χωρίς να ευθύνεται ο Ταλάκιν γι’ αυτό. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι το ζήτημα της συναίνεσης: οι μαθητές και οι συνάδελφοι του Ταλάκιν δεν γνώριζαν πάντα ότι συμμετείχαν σε ένα ντοκιμαντέρ. Εκεί, ο δημιουργός βαδίζει σε γκρίζες περιοχές, για να μην πω σε λεπτό πάγο.

Αρκετοί από τους συμμετέχοντες, είχαν προβλήματα μετά την προβολή του στη δύση, ακόμη και η μητέρα του Ταλάκιν. Όσο σημαντική κι αν είναι μια ταινία τεκμηρίωσης, όταν αφήνει εκτεθειμένους τους πρωταγωνιστές της, δε μιλάμε απλά για ηθική αμφισημία.

Δεν ξέρω αν τα βραβεία που κέρδισε το Mr Nobody Against Putin τα άξιζε ή του δώθηκαν για πολιτικούς λόγους, αυτό είναι συζητήσιμο. Παρόλα αυτά, αξίζει την προσοχή σας.

Από 30 Απριλίου στους κινηματογράφους

Κώστας Ντούμας